AGRORGANIC
 


"Streven naar een duurzame, organische landbouw is streven naar het produceren van voedingsmiddelen op een milieubesparende wijze."


Als gevolg van een sterk groeiende wereldbevolking en de opkomende consumptiemaatschappij is het landbouw-productiesysteem in de afgelopen zestig jaar sterk veranderd. Voedselkwantiteit kreeg voorrang boven voedselkwaliteit en hulpmiddelen als kunstmeststoffen, gewasbeschermingsmiddelen en voedsel-bewerking deden hun intrede om de natuur een handje te helpen in de groeiende vraag naar naar meer toegankelijk en altijd beschikbaar voedsel. Er ontstond een onafhankelijkheid van seizoensgebonden gewassen, en zelfs de natuur leek "maakbaar", geheel in overeenstemming met onze gekozen manier van leven.

Kunstmeststoffen bevorderen inderdaad de groei door toediening van elementen die de plant nodig heeft. Echter, een goede organisch bemeste grond bevoorraad de plant met dezelfde elementen op het moment dat een gewas daar behoefte aan heeft. (slow release) Een te snelle groei door de toediening van kunstmest gaat ten koste van de natuurlijke ontwikkeling van de plant, de smaak en de voedingswaarde. Gewasbeschermingsmiddelen als pesticiden/insecticiden bieden tijdelijke bescherming, maar hebben voornamelijk bestaansrecht omdat de plant door een geforceerde groei in monoculturen dusdanig verzwakt is, en daarom geen natuurlijke resistentie tegen ziekten en plagen meer op kan bouwen. Er vindt geen natuurlijke selectie meer plaats waardoor de plantensoort degenereert. 

Het gevolg van dit "moderne" landbouw-productiesysteem is een sterke disbalans in het ecologisch evenwicht. De steeds moeilijker te onderdrukken ziekten en plagen moeten worden gezien als symptomen van deze disbalans, en als leidraad dienen naar een oorzakelijk verband. Een slecht gevoede en onderhouden bodem is vaak de oorzaak van een kwetsbaar gewas waardoor ziekte en plagen in de natuur de functie aannemen om de verzwakte plant op te ruimen. De natuur corrigeert als het ware ons eigen slechte rentmeesterschap en het is aan de mens om de symptomen goed te leren interpreteren en de oorzaak aan te pakken.

Als laatste middel in de drang om de natuur te kunnen controleren worden steeds vaker genetisch gemanipuleerde gewassen ingezet. Deze lijken een oplossing te bieden, en kunnen inderdaad een tijdelijke oplossing bieden voor resistentie-problematiek of nutriënten-tekorten, maar GMO's zijn vooral op langere termijn sterk afhankelijk van kunstmeststoffen. Door veelvuldig gebruik van kunstmeststoffen wordt de bodem niet gevoed, zoals in een duurzaam systeem, maar uitgeput. Om te kunnen overleven in een natuurlijke omgeving vraag een GMO gewas steeds meer "bescherming" van chemische gewas-beschermingsmiddelen, en blijkt uiteindelijk toch erg kwetsbaar. Deze opportunistische wijze van landbouw bedrijven heeft grote gevolgen voor de volksgezondheid, en inmiddels is duidelijk dat de residuen die bovengenoemde "hulpmiddelen" achterlaten een zware wissel trekken op de voedselkringloop en ons leefmilieu. Hedendaagse welvaartsziekten kunnen dan ook voor een groot gedeelte toegeschreven worden aan de wijze waarop we ons voedsel produceren, verwerken en bewerken. 

In duurzame, organische landbouwmethoden wordt rekening gehouden met milieufactoren op langere termijn. De bodem als productiemiddel wordt op een natuurlijke manier gevoed zodat gewassen kwaliteit (lees voedingswaarde) behouden, en tevens een natuurlijke resistentie tegen ziekten kunnen opbouwen. Ziektesymptomen worden gezien als uiting van een onderliggende oorzaak, en niet als een op zichzelf staand fenomeen. Wanneer deze oorzaak (veelal gelegen in het slecht voeden en onderhouden van de bodem) aangepakt en veranderd wordt, verliezen de ziektesymptomen vanzelf hun functie. 

 

"Om op een duurzame, organische manier landbouw te bedrijven is geen filosofische, maar een praktische instelling noodzakelijk."


Een levende, vruchtbare bodem met een juiste verhouding tussen mineralen, lucht, water en humus is essentieel voor de productie van een gezond en krachtig gewas. De toevoeging van organische mest en eventueel natuurlijke bodemverbeteraars, de toepassing van groenbemesters (N-en CO2 binding) en een zorgvuldig bodembeheer zorgen voor deze levende, vruchtbare bodem. Er wordt een bodemklimaat geschapen waarbij organische meststoffen onder invloed van zuurstof op een natuurlijke wijze mineralen afgeven aan de plant. De bodem als kostbaar productiemiddel wordt eerst gevoed, en vervolgens pas de plant.

Om het bodemleven niet te verstoren is het zaak om de grond zo weinig mogelijk te bewerken. Humusvorming wordt hierdoor bevorderd wat voeding is voor micro-organismen, die op hun beurt weer verantwoordelijk zijn voor de bodemstructuur. (humus is traag afbreekbare organische stof) Samen met de verhoudingen tussen de beschikbare mineralen bepaald het humusgehalte de gezondheidstoestand van de grond.

Micro-organismen in een gezonde bodem hebben verder veel invloed op het groeiproces van de plant. De levenskracht word op een natuurlijke wijze bevorderd evenals het fotosynthese-proces tijdens de groei. Ook na de oogst worden gewas-resten onder invloed van micro-organismen verteerd. De voedingsstoffen uit de gewas-resten (organische stof) worden beschikbaar gemaakt voor een vervolggewas, en er ontstaat een vlot verlopende kringloop met een constante aanvoer van natuurlijk opneembaar voedsel voor de plant. (slow release) CO2 als belangrijkste oorzaak van de klimaat-problematiek wordt in een duurzaam, organisch landbouwsysteem bovendien gebonden, en zo ontstaat er een z.g. circulaire landbouw. 

In de toekomst zal, naast een betere verdeling van voedsel, de nadruk moeten komen te liggen op de teelt van gewassen met een hoge voedingswaarde per hectare en het opnieuw "ontginnen" van verwaarloosde gronden waarop jarenlang roofbouw gepleegd is. Gewassen met een directe voedingswaarde voor menselijke consumptie zullen voorrang moeten krijgen ten opzichte van gewassen bestemd voor diervoeding. De omweg om via grootschalig geproduceerd vlees onze voedingsstoffen binnen te krijgen is te groot en heeft geleid tot een te grote milieubelasting. Zolang de landbouw een gezonde kringloop en diversiteit heeft en het milieu/de leefomgeving in acht worden genomen hoeft grootschalige landbouw echter niet uitgesloten te worden. Dat het landbouw-productiesysteem opnieuw ingericht moet worden is duidelijk. Het groeiend bewustzijn betreft de relatie van voeding tot ziekte en gezondheid samen met de klimaatproblematiek maken dit noodzakelijk. 

Kiezen voor duurzame, organisch productiemethoden is kiezen voor een werkwijze waarop op een intelligente manier het natuurlijke proces gevolgd en gestuurd wordt. Het begrijpen en volgen van deze natuurlijke processen kost wat meer moeite en tijd zoals we dat gewend waren in de laatste zes, zeven decennia. Het rendement en de voldoening op langere termijn zijn echter groot !


Dim Boonstoppel

Arnhem, zomer 2017